Η ιστορία του θεσμού των Εφέδρων Αξιωματικών στην Ελλάδα – Του Θεόδωρου Σαράφη, Εφέδρου Αξιωματικού ΣΞ
0Συγγραφέας: Θεόδωρος Σαράφης, Έφεδρος Αξιωματικός ΣΞ
(Η αναδημοσίευση του μεγαλύτερου μέρους του άρθου του συναδέλφου Θ. Σαράφη από την σελίδα του ΣΕΑΝ ΑΝ ΑΤΤΙΚΗΣ δεν σημαίνει και αποδοχή των απόψεων του συγγραφέα, ο οποίος έχει πλήρως την ευθύνη των αναφερομένων και γραφομένων)
Ο θεσμός των Εφέδρων Αξιωματικών προέρχεται από την αρχαία Ελλάδα όταν μετά τη μάχη στα Κούναξα το 401 π.Χ., μετά από παράβαση των κανόνων ειρήνης, οι Πέρσες κατέσφαξαν τους Έλληνες αξιωματικούς που πήγαν να διαπραγματευτούν τη μετάβασή τους στην Ελλάδα. Έτσι οι Έλληνες εξέλεξαν νέους αξιωματικούς που οδήγησαν τους «μύριους» μέχρι τον Εύξεινο Πόντο και εν συνεχεία στην Ελλάδα υπό την συνεχόμενη πίεση των Περσών.
Ουσιαστικά όμως, οι έφεδροι οργανώθηκαν από τους Ρωμαίους με τους auxilia (βοηθητικοί) που ήταν τοπικά διαμένοντες πολίτες που εκτελούσαν στρατιωτικά και αστυνομικά καθήκοντα. Αποτέλεσαν τις φρουρές πολλών περιοχών της Ρωμαικής αυτοκρατορίας και από τους auxilia προήλθαν και οι Limitates (οριοφύλακες) που στην Βυζαντινή αυτοκρατορία ονομάστηκαν Ακρίτες. Οι auxilia δεν ήταν Ιταλικής καταγωγής αλλά κυρίως βαρβαρικής καταγωγής. Οι αξιωματικοί τους εκλέγονταν από τους άνδρες και παρέμεναν πολίτες αλλά εκτελούσαν και πολεμικά καθήκοντα. Από τους auxilia προέρχεται ο Άγιος Νικήτας ο Γότθος που αποτελεί τον Άγιο προστάτη των εφέδρων αξιωματικών και εορτάζεται στις 15 Σεπτεμβρίου.
Στην Ελλάδα στις 16 Μαρτίου 1888, ιδρύθηκε στην Αθήνα με Βασιλικό Διάταγμα, κατόπιν πρότασης του πρωθυπουργού Χαρίλαου Τρικούπη, το Προπαρασκευαστικό Σχολείο Εφέδρων Αξιωματικών με σκοπό τη παραγωγή εφέδρων αξιωματικών για τον Στρατό Ξηράς. Οι πρώτοι σπουδαστές ήταν απόφοιτοι Γυμνασίου και είχαν κριθεί κατάλληλοι ψυχικά και σωματικά. Η φοίτηση ήταν διάρκειας ενός έτους στα πρότυπα της Σχολή Ευελπίδων και με την αποφοίτηση τους οι σπουδαστές ονομάζονταν Ανθυπολοχαγοί.
Το 1889, η Σχολή μεταφέρθηκε στην Κέρκυρα από όπου παρέμεινε μέχρι το 1911. Στον πόλεμο του 1897, έχουμε τον πρώτο νεκρό έφεδρο αξιωματικό τον Έφεδρο Ανθυπολοχαγό (ΠΒ) Μιταφτσή Γεώργιο που σκοτώθηκε στις 6 Απριλίου 1897. Δυστυχώς για τη περίοδο του 1897 δεν υπάρχουν στοιχεία πεσόντων εφέδρων αξιωματικών, διότι απλά δηλωνόταν ο βαθμός και όχι αν ο πεσών ήταν έφεδρος ή μόνιμος.
Τον Ιανουάριο 1912, καταργήθηκε το Σχολείο Εφέδρων Αξιωματικών και με βάση το νόμο της 7ης Ιανουαρίου 1912 θεσπίστηκαν και λειτούργησαν Ουλαμοί Υποψηφίων Εφέδρων Αξιωματικών τέσσερεις για το Πεζικό, ένας για το Ιππικό, ένας για το Πυροβολικό, ένας για το Μηχανικό και ένας για το νεοσύστατο σώμα Αυτοκινήτων. Επίσης πλέον, οι δόκιμοι με την αποφοίτησή τους λάμβαναν τον βαθμό του Εφέδρου Ανθυπασπιστή και όχι του Εφέδρου Ανθυπολοχαγού. Το βαθμό του Εφέδρου Ανθυπολοχαγού τον λάμβαναν αφού συμπλήρωναν 1 έτος στο βαθμό του Εφέδρου Ανθυπασπιστή. Κατά τη διάρκεια της Εκστρατείας στη Μικρά Ασία λειτούργησαν ταχύρρυθμα σχολεία Εφέδρων Αξιωματικών στη Σμύρνη.
Επόμενος σταθμός είναι το 1926, όταν οι ουλαμοί Υποψηφίων Εφέδρων Αξιωματικών ανασυγκροτήθηκαν σε μία σχολή στην Αθήνα και εν συνεχεία στην Χαλκίδα αλλά πλέον με εννιάμηνη φοίτηση ακολουθώντας την διδακτέα ύλη και την οργάνωση της Σχολής Ευελπίδων.
Το 1934 δημιουργήθηκαν 2 Σχολές για το Πεζικό σε Σύρο και Κέρκυρα. Το 1937, θεσπίστηκε ο νόμος 833/1937 περι Εφέδρων Αξιωματικών του Ιωάννη Μεταξά. Ο εν λόγω νόμος ήταν πληρέστατος και περιλαμβάνει τα κριτήρια επιλογής, εκπαίδευσης, αρμοδιότητες αλλά και τη μετεκπαίδευση των Εφέδρων Αξιωματικών. Μάλιστα για πρώτη φορά αναφέρεται η χρήση εφέδρων αξιωματικών για τη Παλλαϊκή Άμυνα, δηλαδή την εν καιρώ ειρήνης και πολέμου συγκρότηση τμημάτων υπό την ηγεσία Εφέδρων Αξιωματικών με σκοπό την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών αλλά και εν καιρώ πολέμου για τη λειτουργία της Διοικητικής Μέριμνας και την διάσωση ατόμων σε περίπτωση βομβαρδισμών. Μάλιστα ο εν λόγω νόμος αντιγράφτηκε και εφαρμόζεται από την Εθνοφυλακή σε ΗΠΑ και Ηνωμένο Βασίλειο.
Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και εξ αιτίας των μεγάλων αναγκών σε στελέχη, λειτούργησαν μέχρι τον Απρίλιο 1941 ένας Ουλαμός Εφέδρων Αξ/κών στην Καβάλα και ένας Ουλαμός στα κτήρια της Σχολής. Κατά την διάρκεια της κατοχής ο ΕΛΑΣ οργάνωσε και λειτούργησε τη Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών στα Άγραφα. Σε όλες τις αντιστασιακές ομάδες έδρασε μεγάλος αριθμός Εφέδρων Αξιωματικών που ηγήθηκαν αντάρτικων ομάδων. Το 1943 λόγω των μεγάλων αναγκών για Ιπτάμενους στη Ελληνική Βασιλική Αεροπορία, αριθμός Εφέδρων Αξιωματικών που διέφυγε στην Μέση Ανατολή μετατάχθηκε στην Αεροπορία και υπηρέτησαν σαν ιπτάμενοι και ως Αξιωματικοί εδάφους.
Τον Ιούλιο 1945, λειτούργησε στο Χαϊδάρι Αττικής το Κέντρο Εκπαιδεύσεως Υποψηφίων Εφέδρων Αξιωματικών. Ο βαθμός του εφέδρου ανθυπασπιστή καταργήθηκε και πλέον με την αποφοίτησή τους οι δόκιμοι ονομάζονται Δόκιμοι Έφεδροι Αξιωματικοί (Δ.Ε.Α.) και προάγονται στο βαθμό του εφέδρου ανθυπολοχαγού με τη συμπλήρωση ενός έτους στο βαθμό του Δ.Ε.Α.
Από τον Ιούλιο του 1946, λειτούργησαν 2 κέντρα Υποψηφίων Εφέδρων Αξιωματικών σε Σύρο και Κέρκυρα. Αργότερα και τα δύο Κέντρα μετονομάστηκαν αντίστοιχα σε Σχολές Υποψηφίων Εφέδρων Αξιωματικών Κέρκυρας και Σύρου και συνέχισαν να λειτουργούν μέχρι το έτος 1953. Τον Ιούλιο του 1953 και οι δύο Σχολές συγχωνεύτηκαν σε μια με την επωνυμία «Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών Πεζικού» με έδρα το Ηράκλειο Κρήτης. Για τους Αξιωματικούς των άλλων Όπλων και Σωμάτων ιδρύθηκαν ίδιες σχολές για καθένα από αυτά.
Την παρούσα στιγμή λειτουργούν οι κάτωθι Σχολές Αξιωματικών:
• Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών Πεζικού (ΣΕΑΠ) στο Ηράκλειο Κρήτης, όπου φοιτούν ΔΕΑ του Πεζικού, Οικονομικού, και Στρατολογίας
• Ίλη ΥΕΑ στον Αυλώνα Αττικής, όπου φοιτούν ΔΕΑ των Τεθωρακισμένων
• Μοίρα ΥΕΑ στη Νέα Πέραμο Αττικής, όπου φοιτούν ΔΕΑ Πυροβολικού
• Λόχος ΥΕΑ στο Λουτράκι Κορινθίας, όπου φοιτούν ΔΕΑ του Μηχανικού και Πεζικού με ειδικότητα Σκαπανέα
• Λόχος ΥΕΑ στο Χαιδάρι Αττικής, όπου φοιτούν ΔΕΑ των Διαβιβάσεων, Έρευνας Πληροφόρησης και του Πεζικού με ειδικότητα Διαβιβαστή
• Λόχος ΥΕΑ στη Πάτρα, όπου φοιτούν ΔΕΑ του Τεχνικού
• Λόχος ΥΕΑ στο Ξηροκάμπι Λακωνίας, όπου φοιτούν ΔΕΑ του Εφοδιασμού- Μεταφορών
• Λόχος ΥΕΑ στη Λαμία, όπου φοιτούν ΔΕΑ του Υλικού Πολέμου, Υγειονομικού και ΔΕΑ φροντιστές για το Πεζικό, Πυροβολικό, Τεθωρακισμένα και Μηχανικό.
Η Πολεμική Αεροπορία και το Πολεμικό Ναυτικό έχουν τους δικούς τους Εφέδρους Αξιωματικούς που λαμβάνουν εκπαίδευση ενός μήνα και με την αποφοίτησή τους ονομάζονται έφεδροι Ανθυποσμηναγοί και Επίκουροι Σημαιοφόροι αντίστοιχα. Στη Πολεμική Αεροπορία κυρίως αποφοιτούν ιατροί, οικονομικοί, μετερεολόγοι και τεχνικοί εγκαταστάσεων. Στο Πολεμικό Ναυτικό κυρίως αποφοιτούν άτομα που είναι απόφοιτοι σχολών εμποροπλοιάρχων και μηχανικών του Εμπορικού Ναυτικού όπως και οικονομικοί.
Ένα μικρό αντιπροσωπευτικό δείγμα κάποιων Εφέδρων Αξιωματικών:
• Υποστράτηγος Βραχνός Βασίλειος διοικητής Δυτικής Μακεδονίας τη περίοδο 1940-1941 και ήταν ο διοικητής των Ελληνικών Δυνάμεων στην αντεπίθεση του Νοεμβρίου 1940 και Μέραρχος στο ύψωμα 731.
• Αντισυνταγματάρχης (ΠΖ) Κασλάς Δημήτριος διοικητής του υψώματος 731 όπου η εαρινή επίθεση των Ιταλών το 1941 διαλύθηκε.
• Υπίλαρχος (ΙΠ) Ράλλης Γεώργιος δικηγόρος και πρωθυπουργός της Ελλάδας
• Ανθυπολοχαγός (ΠΖ) Μητσοτάκης Κωνσταντίνος πρωθυπουργός της Ελλάδας
• Λοχαγός (ΠΖ) Παπαγιαννόπουλος Διονύσιος ηθοποιός με πολεμική δράση την περίοδο 1940-1941 και 1946-1949
• Ανθυποπλοίαρχος (ΠΝ) Νιάρχος Σταύρος με πολεμική δράση τη περίοδο 1944 σε Ατλαντικό και Νορμανδία
• Υπολοχαγός (ΥΙ) Λαμπράκης Γρηγόριος ιατρός, αθλητής και ειρηνιστής. Αρχηγός τάξης και πολέμησε τη περίοδο 1940-1941.
• Ανθυπολοχαγός (ΠΖ) Οδυσσέας Αλεπουδέλης, ο γνωστός νομπελίστας ποιητής Οδυσσέας Ελύτης
• Ο Αρχιεπίσκοπός Αλβανίας Αναστάσιος που υπηρέτησε στις Διαβιβάσεις ενώ αποφοίτησε αρχηγός τάξης
• Ο Δεσπότης Μεσογέας Νικόλαος που υπηρέτησε στις Διαβιβάσεις και αποφοίτησε αρχηγός τάξης
• Ο Ανθυπολοχαγός (ΠΒ) Αλέξανδρος Κορυζής πρόεδρος της τράπεζας της Ελλάδος και πρωθυπουργός της Ελλάδος από το Ιανουάριο μέχρι τον Απρίλιο του 1941.
Δυστυχώς τα τελευταία χρόνια αυτός ο θεσμός διαλύεται. Οι αριθμοί των Υποψηφίων Εφέδρων Αξιωματικών όλο και μειώνεται σε ανησυχητικά επίπεδα. Για να καταλάβουμε τη μείωση, σε σχέση με το 2004 είναι της τάξης του 76% με συνέπεια πολλές πάγιες ανάγκες του στρατεύματος να μην καλύπτονται.
Ας προσπαθήσουμε να αναλύσουμε κάποιους λόγους για το παραπάνω φαινόμενο:
• Αρχικά δεν υιοθετείται το μοντέλο που βρίσκεται σε χρήση σε Ισραήλ, Ελβετία και Φινλανδία, όπου σε κάθε ΕΣΣΟ επιλέγεται στη βασική εκπαίδευση το καλύτερο 5% που θα προορίζεται για Έφεδροι Αξιωματικοί. Έτσι, πολλοί άξιοι δεν θέλουν να υπηρετήσουν 5 μήνες παραπάνω θητεία και δεν δηλώνουν για ΥΕΑ κάτι που είναι εις βάρος του στρατεύματος
• Πλέον στις Σχολές Εφέδρων Αξιωματικών η εκπαίδευση είναι μόνο στα χαρτιά. Οι ΥΕΑ κυρίως ασχολούνται με αγγαρείες και καθαριότητες και όχι με την στρατιωτική εκπαίδευση. Με αυτόν τον τρόπο, υπάρχουν Έφεδροι Αξιωματικοί που δεν γνωρίζουν να διαβάσουν ένα χάρτη και να ηγηθούν ενός στρατιωτικού τμήματος.
• Υπάρχει απαξιώση του θεσμού, όταν βλέπουμε τον Έφεδρο Αξιωματικό να καλείται να εκτελέσει καθήκοντα υπαξιωματικού ή και οπλίτη.
• Υπάρχει η μη τήρηση των κανονισμών και του ν 833, όπως για παράδειγμα:
o Ο ΔΕΑ πρέπει να λάβει το ίδιο μισθό με τον ομόβαθμό του Ανθυπασπιστή. Δυστυχώς οι ΔΕΑ λαμβάνουν το 50% του βαθμού του Ανθυπασπιστή
o Οι ΔΕΑ καλούνται να καταβάλουν ασφαλιστικές εισφορές στο ΜΤΣ αλλά δεν δικαιούνται ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, παρ’ όλο που πληρώνουν ένσημα στο ΜΤΣ, τα ένσημά τους κατά τη διάρκεια της θητείας δεν αναγνωρίζονται και πρέπει να καταβάλουν 4.000-7.000 € για την εξαγορά τους.
Λύσεις υπάρχουν το θέμα είναι αν υπάρχει διάθεση να φτιαχτεί μια δυνατή αποτρεπτική δύναμη. Μπορούν να γίνουν τρία απλά βήματα:
1. Να εφαρμοστεί ο Νόμος 833/1937 και άμεσα θα λυθούν πολλά προβλήματα
2. Να επιλέγεται από κάθε ΕΣΣΟ το καλύτερο 5% των οπλιτών της βασικής εκπαίδευσης, το οποίο να προορίζεται για Έφεδροι Αξιωματικοί
3. Να επιβληθεί στις ΣΕΑΝ να τηρήσουν το νόμο 833/1937 ή αλλιώς να καταργηθούν.
Επιπλέον με το νέο μνημόνιο συνεργασίας μεταξύ ΓΕΕΘΑ και ΕΚΠΑ αλλά και ΓΕΣ και Πολυτεχνείου Κρήτης, μπορούν οι ΔΕΑ συγκεκριμένων Όπλων και Σωμάτων κατά τη διάρκεια της φοίτησής τους στη σχολή, να λάβουν πτυχίο ειδικότητας όπως δηλαδή λειτουργούν τα ΚΕΚ όπως για παράδειγμα:
• Εφοδιαστικής αλυσίδας για ΔΕΑ Υλικού Πολέμου και Εφοδιασμού Μεταφορών
• Επικοινωνιών και Πληροφορικής για ΔΕΑ Διαβιβάσεων.
Με αυτά τα βήματα ο θεσμός θα διατηρηθεί και θα συνεχίσει να προσφέρει στην Ελλάδα τόσο εν καιρώ πολέμου όσο και εν καιρώ ειρήνης. Ο7 ενέργειες πρέπει να είναι άμεσες , διότι όπως λέει και ο Θουκυδίδης: «τοῦ δὲ πολέμου οἱ καιροὶ οὐ μενετοί».
